Bizente Goikoetxea, Jose Mari Velez de Mendiazabal eta Sabin Salaberri esanetan

La prersentación de la vida y obra de Bizente Goiekoetxea la han realizado, esta vez, José Mari Velez de Mandizabal y Sabin Salaberri; la parte histórico-cultural ha corrido a cargo de José Mari y Sabin Salaberri ha desgranado su obra musical.

José Mari, comienza presentando a Bizente Goikoetxea en el ámbito familiar -En el que su padre, no bien visto en Aramaio, influyo sobre manera en que no pudiera ejercer su verdadera vocación, sacerdote y músico-, el ámbito musical -En el, que entre otros influyeron el músico local Sebas Amilburu-, su formación primera -En leyes en Oñati-, y, finalmente, en su trayectoria sacerdotal en Valladolid. Fue en Valladolid donde desarrollo su carrera musical. Ya en 1890 tomo posesión de su cargo de Maestro de Capilla en una época en la que la música sacra atravesaba un momento critico por la falta de autores de calidad dedicados a este tipo de musica; Bizente se involucro en la actualización y dignificación de la misma; A la llegada del papa Pió X, en 1904, Goikoetxea, llevaba más de 14 años en la reforma de la música sacra, que el Papa apoyo. Con Bizente colaboraron grandes músicos como Nemesio Otaño, Julio Valdés, Marcelino Villalba, José M. Olaizola, ... En 1907 se celebra el primer Congreso de música Sagrada, en que cuajan las ideas reformistas de Goikoetxea plasmadas en la revista "Música Sacre-Hispana. A partir del Congreso, Goicoechea ve cumplidos sus objetivos y concluida su carrera. Aunque sigue trabajando su salud se va deteriorando y fallece en Valladolid en 9 de abril de 1906. Bizente Goikoetxea nació en Ibarra de Aramaio el 5 de abril de 1854.

Sabin Salaberrik, Bizente Goikoetxearen lana aurkezterakoan honako hau esan digu: Goikoetxea ez zela izan munduko eta historiaren musikari onena, baina bai onenetarikoa bere arloan, musika erlijiosoan; Musika erlijiosoaren momentu batekoa -XIX mendearen bukaera eta XXgarrenaren hasierakoa- izan zen eta armonia eta kontrapunto aldetik sakona izan zen; erritmo aldetik, mugatua. Sabinek esan digu zoritxarrez gaur egun galdu dugula gure kontenplazioaren ohitura, urduri eta geldikor bizi garelako; telebista ikustean, "zappinggean" aritzen garela; ez dakigula geldirik egoten, etengabe zerbait egiten diardugula, besterik ez bada, informazioa bilatzen; kostatzen zaigula paisaia, natura edo arte-lana lasaitasunez begiratzea, eta nola ez Goikoetxearen musika mota entzutea. Sabinek "Jerusalen" pieza aztertzen du. Ondoren, Goikoetxearen lanarekin jarraitu du, aipatuz 40urterekin musikari osoa egin zela, naiz eta aurretik ere konpositore izan eta musikari ere; Sabiñek  artisau eta artitaren arteko desberdintasunak azaldu dizkigu -Artisauak, trebetasuna du eta hizkuntza menperatu behar du, beste artisten obrak aztertuz, ... Artistak, berriz etorria inspirazioa du ... hau ez da ikasten, jatorrizkoa da-. Goikoetxearen lanak hasiera hasiera, korapilo edo garapena eta bukaera du; Ibaia bezalakoa direla bere obrak ere esan du, lehenengo, medi iturritik sortu eta beste korrentearekin lotuz ibaia sortu; gero ur jausiak sortzen ditu, errotak mugitu eta askenik itsasora hurbiltzean, baretzen da. Lehenengoz organoa edo organorik gabe, ahotsak bat bestearen ostetik; gero eta indar gehiago, gailur espresiboa lortu arte, bukatzeko, energia lasaitzeko, beti baretsu eta isilean. Hau da Goikoetxearen egiteko era, organo sarrera, ahotsen planteamendua, organoen bitarte bat, abestiaren korapiloa eta bukaera; organoa ez dagoenean, ahotsek jarraitzen dute eskema berdintsu bat. Bere hitzaldia bukatzeko "Tantum ergo", "Ave Maria", "Christus factus est" eta "Edoctus" lanak aztertu  ditu.

Bai Jose Marik, baita Sabinek ere euren jakintasuna hurbil eta ulegarri modu batean aurkeztu zuten Bizente Goikoetxea. Materialak deskargatu.

 Argazki KJeditua: Euskomedia weborria

Enlatzeak: Bizente Goikoetxea -Euskomedia-, Christus factus est, Ave Maria, Ave Verum

Bizente Goikoetxea, Jose Mari Velez de Mandizabal eta Sabin Salaberriren hitzetan

Datorren astehelenean, abenduak 12an -Goizeko 10etan eta Kulturaten- Goienagusiko hitzldia Bizente Goikoetxearen buruz izango da; bertan Jose Mari Velez de Mendizabal, idazlea, eta Sabin Salaberri, musikalaria, ponente izango dira. Hitzaldia euskeraz egingo da.

Enlatzeak: Diario Vasco, Mondraberri, Goiena

Hezkuntza Arrasaten historian zehar

Joan zen abenduaren 2an, Jose Mari Velez de Mendizabalek Kulturate aretoan “Hezkuntza Arrasaten” izenburupean hitzaldia interesgarria eman zuen.Bertan eta bi orduko iraupenenarekin, hezkuntzaren gorabeherak eta ezaugarriak azaldu zituen. Azpimarratu zuen nola hezkuntzan egindako inbertsioa inoiz egindako garrantzitsuena eta onena izan den. Hitzaldiari erdi aroko garaiarekin hasiera eman zion. Herriko gizon ospetsuak Juan de Garibay -Erregearen idazkaria- eta bere familiako Juan de Araozek teologiako ikasketetan egiteko modua ipini zuten Arrasaten. Ikasketak Frantziskotarren eskutik zabalduko ziren eta Oñatiko Unibertsitatera joateko balio izango zuten. Baita ere Pedro de Marquinak Cuencako kalonjeak euskaraz dotrina erakusteko ekimena azaldu zuen baina ez zer aurrera eraman. Ikasketak ikasle dirudunak bakarrik egiten zituzten besteak heziketa profesionalera bideratzen zirelarik. Hauen irakasleak: forjan edo aroztegiko artisauak ... izaten ziren. Kontuan eduki behar da garai hartan udaletxearentzako zelako garrantzi eskasa zuen hezkuntzak. Geroago derrigorrezkoa bihurtu zen eta udaltzaina zen eskolara joaten ez ziren haurren kontrola zuena. XX. mendean hezkuntzak garrantzi haundia hartzen du Pedro Viteri, Felix Arano eta Teresa Garciaren maisu- maistren eskutik. Beraiek izan ziren gaurko eguneko hezkuntza martxan jarri zutenak eta honekin batera garapen sozial eta ekonomikoa lortzeko lehen urratsak ipini zituztenak. Baita ere ezin ahazteko Arrasateko hezkuntzan parte hartu zuten erlijiosoen ordenak: Mercedariak, La Asunción (cucarachas) eta San Viatorko fraileak. Gerra ondoren 1938an, aprendiz-aien eskola sortu zen baina hau bakarrik Union Cerrajerako langileen semeentzako zen. 1943ean, Arrasateko lanbide heziketarako 1. Eskola jaiotzen da. Nahiz eta Union Cerrajerakoakin bat egitea proposatu, ez zen lortu. Sortu berri den eskola hau aurrerantzean sortuko den Mondragon Unibertsitatearen hazia eta hasiera izango da. Emakumearen eta euskararen presentziari buruz ere aipamena egiten du. Hitzaldia oso interesgarria izan zen eta entzule ugari egon ziren.

Enlazeak: Arrasate, Juan de Garibay, Juan de Araoz, Pedro de Marquina, Universidad de Oñate, Pedro de Viteri, Félix Arano eta Teresa Garcia, Unión Cerrajera, José Mari Arizmendiarrieta, Mondragon Unibersitatea

Arrasateko historia irudi bidez

Gaur, Jose Mari Velez de Medizabalek “Arrasateko historia irudi bidez”, hitzaldian oso aurkezpen berezia egin du; Arrasateko historia zirriborratzeko bertako lau parkeak ardatz hartuta (Santa Barbara, San Kristobal, Etxezarreta eta Solaan) eta beraien irudiak erabilliz Arrasateko historia eta mila kontu modu entretenigarri batean azaldu ditu. Bukatzeko herriko lau pertsona ospetsuak merezi izan dute aipamena: Justo Uribarrena Arteaga, Alkatea eta Arrasate-ren garapen urbanistikoko bultzatzailea; Joxe Manuel Arriola “Dongi”, Debatarra eta alkatearen konfiantzazko pertsona, Mondragoiko Kalezaiñ ospetsua eta bertsolaria; Kontxi Legarretxe, abadiñotarra Arrasaten ezkondutako eta “Dongi”ri gaitz-izena ipini ziona, eta, azkenik Pedro Legarrigartu, Arrasaten jaiotako lehenengo pilotari profesionala.

 Argazkiaren kreditoa: Jose M. Bergaretxe

Enlazeak: PedroLegarrigartu, Joxe Manuel Arriola “Dongi”, Jose Maria Uranga, Justo Uribarrena

“Euskalerriko lehen-gizona”: 80 urte

Bitxia gerta daiteke, baina azaldu behar dut Jose Migel Barandiaran zenaren “Euskalerriko leen-gizona” liburuaren lehen edizioa, e-book horietako batean berrirakurtzen ari naizela. Oraingo honetan, beraz, teknologia aurreratuarekin ari naiz 1934ko Barandiaranen idazkian barrena eta, aitortu behar dut, iragan irakurraldietan  antzeman ez  ditudan xehetasun  eta  baieztapen  interesgarriak aurkitu dizkiodala ataundarrari. Ez, jakina, euskarri elektronikoa erabiltzeagatik baizik eta soseguago  irakurri  dudalako, Barandiaranek adierazitakoa hausnartzen banenbil bezala. Jose Migel Barandiaranek bete-betean ihardun zuen 1931-36 urteetan, “Euskal Pizkundea” deitu zen mugimendu hartan. Eta Gasteizko Apaiztegitik egundoko indarrarekin irradiatu zuen euskal gogoa, ihardunean disgustu ugari iritsi bazitzaizkion ere. Manuel Lekuonarekin batera Barandiaranek garbi asko azaldu zuen, Euskal Herria izango bazen gure kulturaren parametroak goi mailan jarri behar zirela. Barandiaran eta Lekuona bezala, ehunka gazte iritsi ziren Gasteizera XX.eko lehen urteetan, eliza-ikasketak burutzeko asmoz. Ez da samurra ideia zehatza egitea, XX. mendeko lehen heren luzean Apaiztegiak euskal kulturarentzat adierazi zuenaz. Seguruenik, ez da izango euskal historian, Euskal Herriko Unibertsitatea sortu aurretik, euskal  kulturarentzat Gasteizko Apaiztegiak bezainbeste fruitu eder eman duen goi- mailako hezkuntza zentrorik. Hogeita hamaseiko gerrak dena hankaz gora jarri zuen eta Euskal Pizkundearen jario aberatsa bat-batean idortu eta zulo ilunera erori zen euskal kultura hamarkada luzez. Baina mugimenduak iraun zuen bitartean emaitza polita gertatu zen eta esan daiteke edozein herrik bere biziraupenerako ezarri beharreko oinarria eraikitzen ari zela. Hori bai, sakrifizio handiarekin … baina ilusio handiagoarekin. Gasteizko Apaiztegian euskal ikerketak tokia hartu zuen Barandiaranen bizitzan. Eta berari zor zaio, nolabait esatearren, euskal kontzientziaren hedapen kulturala, bai arabar eliza-zentro hartan baita handik kanporako hedapenean ere. On Jose Migel izango da XX mendearen lehen hereneko argi dorrea, eta Arabatik Euskal Herri osora urte haietan irradiatuko den kultura- suaren piztailerik handiena. Mugimendu horretan kokatu behar dugu. Barandiaranen “Euskalerriko leen-gizona”. Donostiako “Euskaltzaleak” elkartearen ardurapean, Bernardo Estornes Lasaren Beñat Idaztiak argitaldariak publikatu zuen liburua, 1934an, eta Barandiaranenarekin inauguratzen zen “Egia Sorta” zeritzan saila. Liburuak berebiziko arrakasta izan zuen, euskaraz egindako zientzia liburuak urriak baitziren garai hartan. Barandiaranek etnografia eta arkeologiaren bidez saiatu zen, euskal lehen gizakiei buruz ordura arte jakiten zena euskaraz azaltzen. Liburuak bibliografiaren berri ere ematen du, hain zuzen ere “eusko edestiaurreko gaia darabilkiten idaztiak” luzexka batean. Liburua 4´5 errealetan jarri zen salgai.Zenbait argitalpen izan ditu ehun urte hauetan “Euskalerriko leen-gizona” liburuak, eta duela laurogei urte ere argitaratu zen baita Barandiaranen “El hombre primitivo en el País Vasco”, aurrekoaren gaztelerazko bertsioa, alegia.

Kreditoak: Textua eta argazkia Jose Mari Velez de Mendizabal

Enlazeak: Jose Mari Velez de Mendizabal, Joxe Migel Barandiaran, Eusko-ikaskuntza,

Jose Migel Barandiaran eta Arrasate

Jose Migel Barandiaranek 1.956an ekin zien modu metodologikoan Leze Txikiko indusketei, 1.928 eta 1.934ko bisiten ostean, Eta 1.968ra arte iraun zuen ataundarrak Euskal Herriko arkeologian argi bereziz azaltzen den harpearen ikerketa zuzenean. Leze Txiki oso emaitza esanguratsuak eman ditu eta Barandiaran izan zen arkeologiaren garaio kontzepturik aurrerakoienak aplikatu zituena.

Barandiaranek talde lana bultzatzen eta lehen kanpainatik zientzia-talde zabaldu zuen. Horretaz gain, indusketako lan gogorrean herritar askok lagundu zioten Ataungo jakintsuari.

Argazkian, 1.956koa, arrasatear laguntzaile batzuek inguratzen dute Barandiaran. Besteak beste, Jesus Letona, Joxe Letona, Tomas Zabarte eta Felipe Leibar ikus ditzakezue taldean. Hiru horien lana oso inportantea izan zen On Jose Migelentzat

Kreditoak: Textua eta argazkia Jose Mari Velez de Mendizabal

Enlazeak: Jose Mari Velez de Mendizabal, Joxe Migel Barandiaran,

Jose Migel Barandiaran, Euskal gogoa

Titulu horrekin emango du Josemari Velez de Mendizabalek hitzaldi bat Arrasateko Kulturateren Areto Nagusian, abenduaren 3an, goizeko 10etan hasita. Hitzaldia Goienagusi Elkarteak antolatu du baina sarrera irekia da gaiaz interesatuta dauden guztientzat. Euskaraz arituko da.

Jose Migel Barandiaren Fundazioko lehendakari denak bi zatitan banatuko du bere ekarpena. Lehenean, Barandiaranen biografia izango du hizpide eta ikuspegi orokorra eskainiko du. Abade, arkeologo, etnologo, euskaltzale eta, batez ere, humanista izan zen On Jose Migel, eta Atauneko jakintsuaren obra arlo horietatik aztertu behar da, zientzia gizon erraldoi horren garrantzia ulertzeko.

Bigarren orduan, Barandiaran eta Arrasate gai espezifikoari helduko dio Velez de Mendizabalek. Leze Txikiko indusketetan 1956-68 bitartean aritu zen ataundarra eta arrasatear herriarekin harreman zuzen eta estua izan zuen.